Tobołki – wprowadzenie do rodzaju roślin
Tobołki, znane naukowo jako Thlaspi, to rodzaj roślin należący do rodziny kapustowatych (Brassicaceae). W tradycyjnym ujęciu wyróżnia się ponad 75 gatunków, jednak współczesna taksonomia ogranicza tę liczbę do dziewięciu. Rośliny te występują naturalnie w strefie umiarkowanej Eurazji, a ich zasięg rozprzestrzenienia obejmuje również inne kontynenty, z wyjątkiem Antarktydy. Tobołki odgrywają istotną rolę w ekosystemach, a także mają znaczenie w botanice i ochronie przyrody.
Rozmieszczenie geograficzne tobołków
Rodzaj Thlaspi jest najbardziej zróżnicowany w południowo-zachodniej Azji, zwłaszcza w rejonie Azji Mniejszej i Kaukazu. W Azji Środkowej znajduje się gatunek Thlaspi ceratocarpum, natomiast najszerzej rozpowszechnionym gatunkiem jest tobołki polne (Thlaspi arvense), które można spotkać od Portugalii po Japonię. Ciekawym faktem jest, że Thlaspi arvense został również introdukowany na innych kontynentach, co czyni go jedynym przedstawicielem rodzaju Thlaspi, który występuje w Polsce. Inne tradycyjnie zaliczane do tego rodzaju gatunki zostały wyodrębnione i przypisane do osobnych rodzajów.
Gatunki flory Polski
W Polsce występują następujące gatunki tobołków:
- Tobołki alpejskie (Thlaspi caerulescens J. Presl & C. Presl) – obecnie klasyfikowane jako Noccaea caerulescens (J.Presl & C.Presl) F.K.Mey.
- Tobołki czosnkowe (Thlaspi alliaceum L.) – znane również jako Mummenhoffia alliacea (L.) Esmailbegi & Al-Shehbaz; klasyfikowane jako efemerofit.
- Tobołki polne (Thlaspi arvense L.) – najpowszechniej występujący gatunek.
- Tobołki przerosłe (Thlaspi perfoliatum L.) – obecnie klasyfikowane jako Noccaea perfoliata (L.) Al-Shehbaz.
Morfologia tobołków
Tobołki to rośliny jednoroczne, chociaż niektóre gatunki były tradycyjnie klasyfikowane jako dwuletnie lub wieloletnie i przypisane do rodzaju Noccaea. Ich pokrój jest zazwyczaj prosty lub rozgałęziony, a po roztarciu wydzielają charakterystyczny, nieprzyjemny zapach. Rośliny mogą być nagie lub owłosione.
Liście
Liście tobołków dzielą się na odziomkowe oraz łodygowe. Liście odziomkowe są zazwyczaj ogonkowe i całobrzegie, często faliste lub ząbkowane; często więdną przed kwitnieniem. Liście łodygowe są siedzące i mogą mieć nasadę uszkowatą lub strzałkowatą, a ich blaszka liściowa jest również całobrzega, falista lub ząbkowana.
Kwiaty oraz owoce
Kwiaty tobołków są zebrane w grona i wydłużają się podczas owocowania. Szypułki kwiatowe są cienkie i odstające. Działki kielicha mają kształt jajowaty do owalnego i są prosto wzniesione lub podnoszące się. Płatki korony mają kształt łopatkowaty i mogą być wyposażone w paznokcie. Roślina posiada sześć pręcików o niezbyt wyraźnie czterosilnych nitkach oraz jajowate pylniki. Zalążnia zawiera od 6 do 16 zalążków, a szyjka słupka jest drobna z główkowatym znamieniem.
Owoce tobołków to łuszczynki, które mogą być zaokrąglone lub wydłużone, a ich szczyt często ma sercowate wycięcie. Nasiona są otoczone łupiną nasienną o prążkowanej lub siateczkowato pomarszczonej strukturze.
Systematyka tobołków
Tobołki należą do plemienia Thlaspideae w rodzinie kapustowatych (Brassicaceae). W latach 70. XX wieku przeprowadzono rewizję systematyczną rodzaju Thlaspi, co doprowadziło do podziału na dwanaście mniejszych rodzajów na podstawie różnic w budowie nasion. Jednak późniejsze badania molekularne ograniczyły liczbę rodzajów wyróżnianych w obrębie Thlaspi sensu lato do czterech: Thlaspi sensu stricto, Noccaea, Mummenhoffia oraz Noccidium. Klasyfikacja ta pozostaje nadal nieco niestabilna.
Wykaz gatunków tobołków
- Thlaspi armenum N.Busch
- Thlaspi arvense L. – tobołki polne
- Thlaspi brevistylum Mutel
- Thlaspi ceratocarpum (Pall.) Murray
- Thlaspi huetii Boiss.
- Thlaspi inhumile Ponert
- Thlaspi kochianum F.K.Mey.
- Thlaspi roseolum N.Busch
- Thlaspi syriacum Bornm.
Zakończenie
Tobołki stanowią interesujący temat badań botanicznych ze względu na swoją różnorodność oraz przystosowania do różnych środowisk. Niezależnie od tego, czy są traktowane jako rośliny dzikie czy uprawiane, mają znaczenie ekologiczne i kulturowe. Ich obecność w różnych częściach świata świadczy o ich zdolności do adaptacji i przetrwania w zmiennych
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).